Botdichtheid en oestrogeen in de perimenopauze
Je bent misschien net de veertig gepasseerd of zit midden in de veertig. Je voelt je over het algemeen goed, maar er sluipen wat dingen in je lichaam die je niet direct kunt zien. Een daarvan is je botdichtheid.
Het klinkt misschien als een ver-van-mijn-bed-show, maar de perimenopauze – de jaren vóór je menopauze – is het moment waarop je botten hun stevigheid kunnen verliezen.
Laten dit eens rustig bekijken, zonder ingewikkelde dokterswoorden.
Wat gebeurt er met je botten?
Je botten zijn levende weefsels. Ze worden voortdurend afgebroken en weer opgebouwd.
Stel je voor dat je lichaam een bouwplaats is. In je jonge jaren was de bouw sneller dan de sloop.
Na je dertigste vertraagt de opbouw. In de perimenopauze verandert er iets fundamenteels: de sloop gaat ineens veel sneller. Dit komt door oestrogeen. Oestrogeen is als de foreman op die bouwplaats.
Het zorgt ervoor dat de cellen die botten afbreken (osteoclasten) niet te wild worden.
Als je oestrogeenspiegel daalt – wat typisch is in de perimenopauze – dan verdwijnt die toezichthouder. De afbraakcellen gaan los en bouwen sneller af dan je lichaam kan opbouwen. Het resultaat? Je botdichtheid neemt af. Dit proces heet botverlies of osteopenie.
De cijfers die je moet weten
Wees gerust, je hoeft geen wiskundige te zijn om dit te begrijpen. Wel is het handig om te weten waar je staat.
In de eerste vijf jaar na je laatste menstruatie verliest een vrouw gemiddeld 10% van haar botmassa.
In de jaren daarna loopt dit op tot wel 20% in de tien jaar na de menopauze. Je botten worden niet zomaar lichter; ze worden ook poreuzer. Een veelgebruikte meetmethode is de DXA-scan.
- Een T-score van 0 tot -1 is normaal.
- Een T-score tussen -1 en -2,5 duidt op osteopenie (licht verlies).
- Een T-score lager dan -2,5 duidt op osteoporose (ernstig botverlies).
Dit is een röntgenfoto die je botdichtheid meet. De uitslag krijg je in T-scores: Het is slim om je botdichtheid te laten meten als je in de perimenopauze zit, vooral als je rookt, weinig beweegt of een moeder hebt gehad met botbreuken.
De rol van oestrogeen: de sleutel tot stevigheid
Laten we het nog even hebben over dat oestrogeen. Waarom is het zo belangrijk voor je botten?
Oestrogeen remt de afbraak van bot af en zorgt ervoor dat je calcium beter wordt opgenomen in je botten. Zonder voldoende oestrogeen verlaat calcium je botten sneller via de urine. Veel vrouwen denken direct aan hormoontherapie (MHT) als ze horen over oestrogeen. Ja, dat helpt botverlies te stoppen.
Studies tonen aan dat vrouwen die hormoontherapie gebruiken, minder botbreuken krijgen. Maar het is niet de enige optie en niet voor iedereen geschikt.
Sommige vrouwen kiezen liever voor natuurlijke manieren of alternatieve medicatie, zoals bisfosfonaten.
Het gaat erom dat je weet dat je botgezondheid sterk samenhangt met je hormoonhuishouding.
Hoe meet je botdichtheid in de perimenopauze?
De DXA-scan
De gouden standaard is de DXA-scan. Dit is pijnloos en duurt maar een paar minuten.
Je ligt op een tafel en een arm beweegt over je heen.
Andere methoden
Het meet de dichtheid van je heup en wervelkolom. Voor vrouwen in de perimenopauze is dit een goede baseline. Als je weet waar je begint, kun je veranderingen beter volgen.
Er zijn ook andere methoden, zoals de QCT-scan (CT-scan) of hielmetingen. De DXA-scan is echter het meest betrouwbaar en het minst belastend. Vraag je huisarts hier gerust naar; het zit vaak in het basispakket als je risico loopt.
Wat kun je zelf doen?
Je hoeft niet passief af te wachten tot je botten zwakker worden. Er zijn genoeg stappen die je nu kunt zetten.
Botten houden van belasting. Denk aan wandelen, hardlopen, dansen of tennis. Dit zijn zogenaamde gewichtdragende oefeningen.
Beweging is essentieel
Ze stimuleren je botten om sterker te worden. Daarnaast zijn krachttraining en oefeningen die je evenwicht verbeteren belangrijk.
Een stootje opvangen zonder te vallen, voorkomt breuken later. Zonder bouwstoffen geen stevig huis. Calcium is de baksteen voor je botten.
Voeding: calcium en vitamine D
Je vindt het in zuivel, groene bladgroenten zoals boerenkool en broccoli, en in noten. Vitamine D is nodig om calcium op te nemen.
In Nederland krijgen we in de winter vaak te weinig vitamine D door gebrek aan zonlicht.
Leefstijl: roken en alcohol
Een supplement van 10 microgram per dag is voor veel vrouwen in de perimenopauze aan te raden. Overleg dit wel met je arts. Roken is een echte boosdoener. Het vernietigt botcellen en vermindert de aanmaak van oestrogeen, wat het belang van inzicht in je botgezondheid onderstreept.
Stoppen met roken is de beste investering voor je botten. Matig alcoholgebruik helpt ook; te veel alcohol verstoort de calciumbalans.
Supplementen: wel of niet?
Er zijn veel supplementen in de schappen. Magnesium en vitamine K2 worden vaak genoemd naast calcium en D. Magnesium helpt bij de stevigheid van je botten en spieren.
Vitamine K2 zorgt ervoor dat calcium op de juiste plek terechtkomt: in je botten en niet in je aderen.
Populaire merken zoals Davitamon of Lucovitaal hebben combinaties voor vrouwen in de overgang. Kies voor kwaliteit en kijk op de verpakking naar de dosering. Meer is niet altijd beter; te veel calcium kan zelfs nadelig zijn voor je nieren.
Wanneer naar de dokter?
Als je merkt dat je langer dan een jaar geen menstruatie hebt gehad, is het tijd voor een check.
- Een familielid hebt met heupbreuken.
- Rookt of langdurig corticosteroïden gebruikt.
- Al een kleine valpartij hebt gehad zonder duidelijke reden.
Maar wacht niet tot je eerste breuk. Ga naar je huisarts als je:
Je dokter kan je doorverwijzen voor een botdichtheidsscan. In Nederland is het beleid dat vrouwen vanaf 50 jaar met risicofactoren gescreend mogen worden. In de perimenopauze is het slim om je te verdiepen in vroegtijdige bescherming tegen osteoporoserisico.
Conclusie: pak het nu aan
De perimenopauze is een fase van verandering, maar het is ook een kans. Je weet nu dat je botdichtheid en oestrogeen in de perimenopauze nauw met elkaar verbonden zijn.
Je weet dat je botten reageren op wat je eet, beweegt en hoe je leeft.
Het gaat niet om angst, maar om actie. Begin met kleine stappen: een dagelijkse wandeling, een bord boerenkool, en misschien een supplementje. En praat erover met je huisarts.
Je lichaam verdient die aandacht. Je botten zullen je dankbaar zijn, nu en over twintig jaar.