Perimenopauze en hoge oestrogeenwaarden: het vergeten scenario
Als je aan de overgang denkt, denk je waarschijnlijk aan opvliegers, stemmingswisselingen en een dalende libido. Het klassieke beeld is dat je lichaam langzaam afscheid neemt van oestrogeen. Jeukende huid, droge ogen, nachtelijk zweten; het zijn de bekende signalen van een hormoonhuishouding die op drift raakt.
Maar er is een ander, minder bekend verhaal. Een scenario dat vaak over het hoofd wordt gezien, maar wel degelijk speelt: de perimenopauze met hoge oestrogeenwaarden.
Ja, je leest het goed. Soms zit er juist té veel oestrogeen in je lijf, net voordat de boel echt stilligt.
Dit is geen zeldzaamheid. Het is een hormonale achtbaan die bij veel vrouwen onopgemerkt blijft, simpelweg omdat we niet weten dat het kan. Laten we dit vergeten scenario eens onder de loep nemen. Want als je weet wat er gebeurt, kun je er ook iets aan doen.
De hormonale rollercoaster: hoe kan oestrogeen nu stijgen?
Stel je de eierstokken voor als een fabriek die productie draait. In de vruchtbare jaren werken ze gestaag door.
Eerst produceer je eicellen, en daarmee oestrogeen. In de overgang vertraagt de productie.
Maar het gaat zelden in een rechte lijn naar beneden. Het is eerder een achtbaan. In de perimenopauze – de jaren vlak voor je laatste menstruatie – raakt de communicatie tussen je hersenen en je eierstokken verstoord. Je hersenen sturen harder aan op productie omdat ze een eisprong willen forceren.
Je eierstokken reageren wisselend. Soms produceren ze ineens een enorme piek aan oestrogeen, terwijl je progesteron (het rustgevende hormoon) al aan het dalen is.
Dit noemen we oestrogeen-dominantie. Het betekent niet dat je lichaam per se meer oestrogeen maakt dan vroeger (hoewel dat kan), maar dat de balans zoek is. Omdat progesteron eerder daalt, voelt het alsof oestrogeen de boel overneemt. Het is een disbalans die flink wat chaos kan veroorzaken.
De signalen van te veel oestrogeen
Het lastige aan hoge oestrogeenwaarden in de overgang is dat de symptomen vaak lijken op die van een tekort.
Maar er zijn subtiele verschillen. Waar een laag oestrogeen vaak leidt tot branderigheid en droogte, zorgt een overschot voor een soort ‘volheid’ en spanning in het lichaam.
PMS-achtige klachten die erger worden
Herken je een van deze klachten? Dan zou dit scenario zomaar eens van toepassing kunnen zijn: Je kent het vast: borstpijn of gevoelige borsten vlak voor je menstruatie. In de perimenopauze met hoge oestrogeenwaarden kan deze pijn heftiger zijn en langer aanhouden.
Stemmingswisselingen en angst
Het voelt alsof je borsten opzetten, zwaar aanvoelen en gevoelig zijn voor elke aanraking.
Wazig zien en hoofdpijn
Dit is een klassiek teken van oestrogeen-dominantie. Je voelt je ineens onrustig, geïrriteerd of zelfs angstig zonder duidelijke reden. Oestrogeen stimuleert het brein; het kan een ‘drukkend’ gevoel geven.
Waar een tekort aan oestrogeen soms leidt tot een dof gevoel, zorgt een overschot voor een soort nerveuze energie die niet prettig aanvoelt. Een vreemd, maar veel voorkomend verschijnsel.
Onregelmatige, zware bloedingen
Hoge oestrogeenwaarden kunnen de vochtbalans in je lichaam verstoren. Dit leidt tot opgezette voeten, maar ook tot vocht in het hoofd.
Je ziet wazig, hebt last van hoofdpijn en voelt je ‘dikker’ dan je bent, zonder dat er daadwerkelijk veel vet is aangekomen. Hoewel de cyclus onregelmatig wordt, kunnen de bloedingen bij een oestrogeenpiek ineens heel heftig zijn. Denk aan stolsels of een bloeding die maar niet stopt. Dit komt omdat het baarmoederslijmvlies (endometrium) dikker wordt door het oestrogeen, terwijl er onvoldoende progesteron is om het af te stoten.
Waarom dit scenario vaak gemist wordt
De meeste artsen en therapeuten zijn getraind om te kijken naar een dalende oestrogeenlijn. We verwachten droogte, rimpels en veranderingen in de vagina.
Als je klachten hebt die passen bij een overschot – zoals een opgeblazen gevoel of intense PMS – wordt dit vaak toegeschreven aan stress, leeftijd of psychische factoren. Bovendien is er geen standaardtest die de overgang perfect in kaart brengt. Een bloedtest op een willekeurige dag vertelt je vaak weinig.
Oestrogeen piekt en daalt namelijk enorm snel. Je kunt op maandag een laag niveau hebben en op woensdag een extreem hoog niveau.
Daarom is het belangrijk om naar het totaalplaatje te kijken, niet naar een enkele meting.
De impact op je lijf en leven
Wanneer je te maken hebt met hoge oestrogeenwaarden, voelt je lijf soms als een vreemde vijand. Je valt niet af, terwijl je je best doet.
Je slaapt onrustig, omdat je lichaam ‘aan’ staat. Je humeur is een achtbaan zonder duidelijke reden.
Op de lange termijn kan een chronisch overschot aan oestrogeen (zonder tegenwicht van progesteron) ook risico’s met zich meebrengen. Denk aan een verhoogde kans op vleesbomen (fibromen) of een verdikking van het baarmoederslijmvlies. Hoewel dit zelden kwaadaardig is, kan het wel voor veel ongemak zorgen.
Wat kun je eraan doen?
Gelukkig is er veel wat je zelf kunt doen om deze disbalans te herstellen.
Voeding die helpt
Het draait allemaal om het ondersteunen van je lichaam en het afbreken van overtallig oestrogeen. Je lever speelt een cruciale rol in het afbreken van oestrogeen.
- Veel bladgroenten (boerenkool, spinazie)
- Kruisbloemige groenten (broccoli, bloemkool)
- Vezelrijke voeding (lijnzaad, haver)
Als je lever overbelast is, blijft oestrogeen langer in je systeem circuleren. Voed je lever met voedingsmiddelen die de ontgiftiging ondersteunen. Denk aan: Lijnzaad is hierbij een echte aanrader. Het bevat lignanen die helpen bij het reguleren van oestrogeen.
Beweging en stressbeheersing
Daarnaast zorgen vezels ervoor dat overtollig oestrogeen via de darmen wordt afgevoerd.
Intensieve sporten kunnen soms te veel stress geven, waardoor cortisol stijgt en de hormoonbalans verder ontregelt. Kies voor beweging die rustgevend is maar wel actief: wandelen, yoga, zwemmen. Dit helpt bij het verlagen van het cortisolniveau, wat essentieel is voor een goede hormoonbalans.
Supplementen en ondersteuning
Stress is namelijk een enorme boosdoener. Wanneer je gestrest bent, maakt je lichaam cortisol aan.
Cortisol gebruikt dezelfde bouwstenen als progesteron. Bij stress ‘steelt’ cortisol dus als het ware de bouwstenen voor progesteron, waardoor je nog meer in een oestrogeen-dominante situatie terechtkomt.
Er zijn supplementen die kunnen helpen bij het in balans brengen van de hormonen. Magnesium is een mineraal dat vaak wordt ingezet bij overgangsklachten. Het helpt bij slaap, ontspanning en de productie van progesteron.
Ook vitamine B6 en vitamine E kunnen ondersteunend werken. Vitamine B6 is nodig voor de aanmaak van serotonine (een gelukshormoon) en helpt bij stemmingswisselingen.
Vitamine E kan helpen bij opvliegers en heeft een beschermende werking op de cellen.
Let wel: raadpleeg altijd een arts of therapeut voordat je supplementen gaat gebruiken, vooral als je medicijnen slikt.
Wanneer naar de huisarts?
Hoewel je veel zelf kunt doen, is het soms nodig om professionele hulp in te schakelen. Ga naar je huisarts of een specialist als:
- Je bloedingen heftiger worden of langer duren dan normaal
- Je extreme pijn ervaart
- Je je zorgen maakt over je mentale gezondheid
Een arts kan een inwendig echo maken om te kijken of er sprake is van afwijkingen aan de baarmoeder of eierstokken. Soms wordt er gekozen voor hormoontherapie, zoals een spiraal of progesteron-suppletie, om de balans te herstellen.
Conclusie
De perimenopauze is niet alleen een tijd van tekorten, maar ook van pieken. Hoge oestrogeenwaarden zijn een reëel en vaak vergeten scenario.
Door te luisteren naar je lichaam en de signalen te herkennen, kun je gerichter werken aan herstel.
Het draait allemaal om balans: zorgen dat je lever optimaal werkt, stress beheerst en je lichaam de juiste voeding geeft. Met deze kennis kun je de overgang niet alleen overleven, maar er ook sterker uitkomen. Onthoud: je lichaam probeert zich aan te passen.
Het is aan jou om de juiste steun te bieden. Dus, als je je herkent in deze klachten, weet dan dat je niet gek bent en dat er een verklaring is. En soms is dat al het halve werk.