Perimenopauze en angstgevoelens: waarom ze ineens opduiken na je 40ste

Annelies de Vries

Gediplomeerd coach voor vrouwelijk welzijn

Ken je dat? Je bent een jaar of 40, misschien 45, en plotseling voelt de wereld anders.

Je bent altijd redelijk relaxed geweest, maar nu voel je je ineens onrustig. Je hart bonst zonder reden, je hoofd maakt overuren en die spanning zit gewoon in je lijf. Het is alsof je plotseling een kort lontje hebt gekregen.

Geen zorgen, je bent niet gek. Je bent waarschijnlijk in de perimenopauze beland, en ja, angstgevoelens horen daar helaas bij. Laten we dit even rustig uitzoeken, zonder al te veel medisch gedoe.

Wat is de perimenopauze eigenlijk?

Voordat we het over angst hebben, moeten we even weten waar we het over hebben. De perimenopauze is het voorportaal van de overgang.

Het is de fase vóór je definitief stopt met menstrueren (de menopauze). Je lichaam begint langzaam de productie van oestrogeen en progesteron te verminderen. Dit is geen switch die in één nacht omgaat.

Het is een langzaam proces dat vaak al start als je begin 40 bent, maar soms ook al eerder.

Gemiddeld duurt deze fase zo’n vier jaar, maar sommige vrouwen doen er langer over. Je bent dus jarenlang in transitie, zonder dat je het soms door hebt. Je cyclus wordt onregelmatig, je voelt je anders, en ja, je humeur kan een rollercoaster zijn.

Waarom voel ik ineens zoveel angst?

Hier komt de wetenschap om de hoek kijken, maar wel in simpel Nederlands.

Je hersenen reageren heftig op de veranderende hormoonhuishouding. Het gaat vooral om de daling van oestrogeen. Dit hormoon heeft een beschermende werking op je brein; het zorgt voor een stabiele stemming en een rustig gevoel.

Als dat niveau daalt, voelt het alsof de dempers van je auto plotseling verdwijnen: alles komt harder binnen. Je lichaam maakt minder serotonine en dopamine aan, stofjes die je gelukkig en rustig maken.

Tegelijkertijd raakt je stresshormoon, cortisol, makkelijker uit balans. Het gevolg? Je voelt je opeens hyperalert.

De hormonale achtbaan

Een klein dingetje dat normaal gesproken langs je heen zou glijden, kan nu voelen als een directe bedreiging. Stel je voor dat je lichaam een cocktail mixt, maar de verhoudingen kloppen niet meer. De ene dag heb je genoeg hormonen, de volgende dag bijna niets. Deze schommelingen zijn de hoofdoorzaak van de angst.

Je brein krijgt geen consistent signaal, waardoor het in een staat van paraatheid blijft. Dat voelt niet fijn, maar het is een logisch biologisch proces.

De nachtelijke paniek aanval

Een veelgehoorde klacht bij vrouwen in de perimenopauze is de nachtelijke angst. Je wordt wakker met een bonzend hart, het zweet staat op je voorhoofd en je hoofd maakt een sprintje.

Dit heeft een dubbele oorzaak. Enerzijds zorgt de hormonale ontregeling voor een verhoogde hartslag en lichaamstemperatuur (opvliegers ’s nachts). Anderzijds is je slaapkwaliteit vaak minder door de hormonen.

Minder diepe slaap betekent dat je sneller wakker wordt en in een lichte slaaptoestand paniek kunt voelen.

Je bent dan wel wakker, maar je hersenen zijn nog niet helemaal helder, waardoor de angst soms groter lijkt dan hij is.

Is het echt de hormonen of zit het tussen je oren?

Dit is een lastige vraag, want het is een mix. De hormonen zorgen voor de fysieke prikkel, maar je levensfase speelt ook een enorme rol.

Rond je 40ste zitten veel vrouwen in een drukke fase. Je hebt een carrière, misschien kinderen die de deur uitgaan of juist nog klein zijn, ouders die ouder worden en een partner die misschien ook in een overgang zit. De druk is hoog.

Vroeger had je misschien de mentale veerkrug om dit te dragen, maar door de hormonale veranderingen voelt die druk nu zwaarder.

De angst die je voelt, is dus niet ‘alleen maar’ hormonaal, maar de hormonen halen wel je emotionele weerstand omlaag. Je bent minder veerkrachtig, waardoor stress sneller omslaat in angst.

Herkennen van de symptomen

Hoe weet je zeker dat het de perimenopauze is en niet zomaar een stressvolle periode, zeker als je merkt dat je worstelt met perimenopauze en sociale angst?

• Spontane onrust: Je zit rustig op de bank en ineens schiet je hartslag omhoog zonder dat er iets gebeurt.
• Overprikkeling: Geluiden die je normaal niet opvallen, irriteren je mateloos.
• Doomdenken: Je maakt je plotseling grote zorgen over kleine dingen, zoals een mailtje van school of een vreemde plek op je huid.
• Fysieke spanning: Je schouders zitten vast, je kaak is gespannen en je voelt je constant ‘aan staan’.

De angstgevoelens die hierbij horen, voelen vaak anders aan dan normale stress. Deze klachten komen vaak in golven, net zoals opvliegers dat doen.

Hoe kom je van die angst af?

Je hoeft hier niet zomaar mee te dealen. Er zijn manieren om de boel te kalmeren, zowel lichamelijk als mentaal.

Leefstijl aanpassen: het basiswerk

Je lichaam is hard aan het werk om zich aan te passen.

Help het een handje. Beweging is essentieel, niet om af te vallen, maar om stresshormonen af te voeren. Een stevige wandeling of fietsrit helpt enorm.

Probeer cafeïne en alcohol te minderen; deze stoffen kunnen je hartslag verhogen en de angst versterken, vooral ’s avonds. Let op je bloedsuiker. Eet regelmatig en vermijd snelle suikers. Een dip in je suikerspiegel kan een paniekgevoel triggeren dat lijkt op een angstaanval.

Omdat je zenuwstelsel gevoeliger is, moet je het actief tot rust brengen.

Ademhaling en ontspanning

Ademhalingsoefeningen zijn geen zweverige onzin, maar een directe tool om je hartslag te verlagen. Probeer de 4-7-8 methode: inademen via de neus (4 tellen), vasthouden (7 tellen), uitademen via de mond (8 tellen).

Doe dit drie keer en je merkt dat de paniek iets wijkt. Veel vrouwen hebben baat bij magnesium. Magnesium ontspant de spieren en het zenuwstelsel.

Supplementen en voeding

Ook vitamine B-complex kan helpen bij de aanmaak van serotonine. Overleg dit wel even met je huisarts, vooral als je al medicijnen slikt.

Voedingsmiddelen zoals noten, bladgroenten en vette vis ondersteunen je hormoonhuishouding op een natuurlijke manier.

Wanneer is het tijd voor hulp?

Angst is vervelend, maar het hoort niet je leven te beheersen. Als je merkt dat je activiteiten gaat vermijden uit angst, of dat de onrust je nachtrust blijvend verstoort, is het tijd om hulp te zoeken. Je huisarts kan je helpen met een hormoonmeting, maar weet dat deze waarden kunnen schommelen.

Soms is het verstandig om te praten met een psycholoog die gespecialiseerd is in de overgang.

Ook online communities, zoals die van de Vereniging voor Menopauze of groepen op sociale media, kunnen een uitkomst bieden. Het delen van verhalen met lotgenoten haalt de schrik er vaak af.

Conclusie: een fase, geen eindstation

De perimenopauze voelt soms alsof je jezelf kwijtraakt, maar het is een fase van herschikking. Je lichaam bouwt om en je hersenen wennen aan een nieuwe chemische balans. De plotselinge emotionele buien die je voelt zijn een signaal, geen levenslange straf.

Met de juiste leefstijl, een beetje begrip voor jezelf en soms een beetje extra hulp, kom je hierdoorheen.

Je bent niet gek, je bent gewoon in transitie. En ja, het kan best even doorbijten, maar aan de andere kant wacht vaak een nieuw evenwicht.