Perimenopauze en ADHD-achtige klachten: wat is de link?

Annelies de Vries

Gediplomeerd coach voor vrouwelijk welzijn

Je bent net de dertig of veertig gepasseerd en ineens voelt je hoofd als een browser met honderd tabbladen open.

Allemaal aan het laden, allemaal piepend en knarsend, en je vergeet constant waar je eigenlijk naar zocht. Je bent vergeetachtig, onrustig, en je concentratie is verder weg dan je zonnebril op een bewolkte dag.

Je staat bij de supermarkt en je vergeet wat je kwam halen, terwijl je het lijstje net nog in je hand had. Je voelt je chaotisch en je hersenen voelen als een overvolle wasmachine. Je bent moe, maar je slaapt slecht. Je voelt je rusteloos.

En je denkt: is dit hoe mijn brein nu werkt? Of is er meer aan de hand?

Wat als ik je vertel dat dit niet alleen in je hoofd zit? Letterlijk. Het kan een signaal zijn van je lichaam, specifiek van je hormonen. Het is een verhaal dat steeds vaker wordt verteld: de link tussen de perimenopauze en ADHD-achtige klachten. Laten we het erover hebben, zonder ingewikkelde woorden, maar met de scherpte die je verdient.

Wat is perimenopauze eigenlijk?

Perimenopauze is de fase vóór de menopauze. Het is de overgangsperiode waarin je lichaam zich voorbereidt op de laatste menstruatie.

De gemiddelde leeftijd waarop dit begint? Rond de 45 jaar, maar sommige vrouwen merken al rond hun dertigste de eerste tekenen. Het is een fase die gemiddeld vier jaar duurt, maar soms wel tien jaar kan aanhouden. Je hoeft nog niet ongesteld te zijn geweest om al last te hebben van perimenopauze.

Het draait allemaal om hormonen, specifiek oestrogeen en progesteron. Deze hormonen schommelen als een achtbaan zonder veiligheidsriem.

Je lichaam maakt minder oestrogeen aan, maar het gaat niet in een rechte lijn omlaag.

Het stijgt en daalt onregelmatig, en dat voel je. De bekende klachten zijn opvliegers, nachtelijk zweten en stemmingswisselingen. Maar er is een minder bekend, maar net zo vervelend klachtenbeeld: de cognitieve chaos.

Je geheugen laat je in de steek, je bent sneller afgeleid en je takenlijst voelt als een onmogelijke berg. Het voelt alsof je brein in de war is. En dat is precies waar de link met ADHD-achtige klachten begint.

ADHD-achtige klachten: het brein op standje storing

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Maar je hoeft geen officiële diagnose te hebben om de klachten te herkennen.

We hebben het hier over ADHD-achtige klachten: een kort lontje, moeite met concentreren, uitstelgedrag, vergeetachtigheid en een gevoel van rusteloosheid. Het voelt alsof je hoofd een eigen leven leidt. Je start projecten maar maakt ze niet af.

Je zoekt je sleutels terwijl ze in je hand zitten. Je bent snel geïrriteerd en je voelt je constant gehaast.

Deze klachten komen vaak naar boven in tijden van stress of hormonale veranderingen. Bij vrouwen in de perimenopauze kunnen deze klachten plotseling opspelen, ook als ze ze hiervoor nooit hebben gehad. Het is alsof de hormonale schommelingen een trigger vormen voor het brein. Het brein is gevoelig voor oestrogeen.

Dit hormoon speelt een cruciale rol in de aanmaak van neurotransmitters zoals dopamine en serotonine. Deze stofjes zorgen voor een stabiele stemming, focus en motivatie.

De hormonale achtbaan en je brein

Als je oestrogeen daalt, daalt ook de beschikbaarheid van dopamine. En dopamine is de brandstof voor je aandacht. Geen dopamine, geen focus.

Het is een simpel als-dan verhaal. Stel je voor: je brein is een orkest.

Oestrogeen is de dirigent. Zolang de dirigent stabiel dirigeert, speelt het orkest mooi samen. Maar tijdens de perimenopauze is de dirigent afwezig of wisselt elke minuut.

Het orkest raakt in de war. De violen (je emoties) worden te luid, de trommels (je onrust) slaan te hard en de fluit (je focus) verdwijnt naar de achtergrond.

Het resultaat is een chaotisch geluid dat je herkent als ADHD-achtige klachten. De schommelingen in progesteron spelen ook een rol.

Progesteron heeft een kalmerend effect op de hersenen. Als dit hormoon daalt, voel je je sneller angstig en onrustig. Je slaap wordt minder diep, wat de volgende dag je concentratie en humeur verder ondermijnt. Het is een vicieuze cirkel.

De symptomen: herken je jezelf?

De klachten kunnen zo subtiel zijn dat je ze toeschrijft aan drukte, stress of gewoon ouder worden.

Geheugen en focus

Maar als je de volgende signalen herkent, is het tijd om verder te kijken. Je vergeet afspraken, namen of waarom je de kamer binnenliep. Je leest een pagina in een boek en je hersenen hebben niets opgenomen. Je start een taak en bent na vijf minuten alweer afgeleid door een notificatie op je telefoon.

Dit is niet alleen vermoeiend, het is ook frustrerend. Je voelt je incompetent, terwijl je brein gewoon even niet meewerkt.

Rusteloosheid en prikkelbaarheid

Je kunt niet stilzitten. Je tikt met je voet, je draait aan je haar, je moet bewegen.

Je voelt je constant opgejaagd, alsof je achtervolgd wordt door een deadline die niet bestaat. Kleine irritaties groeien uit tot grote woede-uitbarstingen. Je partner of collega's vragen waarom je zo kortaf bent, maar jij voelt je gewoon overprikkeld.

Emotionele rollercoaster

Je huilt sneller, voelt je onzekerder of ervaart plotselinge angst. Dit is niet alleen hormonaal; het is ook een gevolg van de dopamine-dip.

Dopamine zorgt voor een gevoel van beloning en plezier. Zonder voldoende dopamine voelt de wereld grauw en saai. Je raakt sneller ontmoedigd en je motivatie daalt.

Waarom vrouwen dit vaak over het hoofd zien

Vrouwen worden vaak gediagnosticeerd met een angststoornis of depressie, terwijl de onderliggende oorzaak hormonaal is. ADHD wordt traditioneel gezien als een aandoening die bij jonge jongens hoort. Maar bij vrouwen komt het anders naar voren.

Vrouwen met ADHD hebben vaak meer last van internaliserende klachten: ze zijn dromerig, chaotisch en snel overweldigd, in plaats van hyperactief en storend.

Als deze klachten opkomen tijdens de perimenopauze, is de verleiding groot om te denken: "Ik word gewoon ouder" of "Dit is hoe mijn leven nu is". Maar het hoeft niet zo te zijn. Het herkennen van de link tussen hormonen en brein is de eerste stap naar verandering.

Wat kun je eraan doen? Praktische stappen

Je hoeft niet machteloos toe te kijken. Er zijn manieren om de chaos te temmen.

Leefstijl aanpassingen

Het begint met begrip en eindigt met actie. Hier zijn een paar stappen die je kunt zetten. Beweging is je beste vriend.

Een wandeling van twintig minuten geeft je brein een boost aan dopamine en serotonine. Het helpt je focus te verbeteren en je humeur te stabiliseren.

Probeer elke dag te bewegen, ook als je je futloos voelt. Het voelt als een drempel, maar de beloning is groot.

Eet voor je brein. Suiker en bewerkte koolhydraten zorgen voor een piek en een crash in je bloedsuiker, wat je humeur en focus verder verstoort. Kies voor eiwitten, gezonde vetten en veel groenten. Vooral omega-3-vetzuren, te vinden in vette vis en noten, ondersteunen je brein.

Slaap is essentieel. Tijdens de perimenopauze kan slaap moeilijk zijn, en merk je misschien dat vergeetachtigheid vaker voorkomt, maar probeer toch een routine te volgen.

Professionele hulp en medicatie

Geen scherm een uur voor bed, een koele kamer en vaste bedtijden. Een slaapmasker kan helpen tegen opvliegers die je nacht verstoren. Als de klachten je leven beheersen, zoek dan hulp.

Een huisarts kan je doorverwijzen naar een gynaecoloog of een psycholoog. Sommige vrouwen hebben baat bij hormoontherapie, zoals oestrogeenpleisters of -gel.

Dit kan de hormonale schommelingen stabiliseren en daarmee de ADHD-achtige klachten verminderen. Daarnaast zijn er medicijnen die specifiek gericht zijn op ADHD-klachten, zoals methylfenidaat. Maar deze worden alleen voorgeschreven als er een formele diagnose is.

Het is belangrijk om te weten dat je niet gek bent en dat je klachten echt zijn.

Organisatie en structuur

Het is een fysiologisch proces dat je kunt beïnvloeden. Je brein heeft nu extra steun nodig. Gebruik een planner, schrijf taken op en maak ze klein.

Gebruik timers voor focusmomenten, zoals de Pomodoro-techniek: 25 minuten werken, 5 minuten rust. Zet herinneringen op je telefoon voor belangrijke dingen.

Het klinkt simpel, maar het werkt. Het ontlast je brein en geeft je een gevoel van controle.

Accepteer ook dat je soms een slechte dag hebt. Het is okay om even niets te doen. Rust is geen straf; het is een onderdeel van herstel.

De link is duidelijk, maar er is hoop

De perimenopauze kan een storm van ADHD-achtige klachten veroorzaken, maar het is niet iets om bang voor te zijn. Het is een signaal van je lichaam dat het verandert. Door de unieke wisselwerking met neurodivergentie te herkennen, kun je gerichter handelen.

Je bent niet lui of incompetent; je brein navigeert door een hormonale achtbaan.

Praktische stappen, zoals bewegen, gezond eten en structuur aanbrengen, kunnen een groot verschil maken. En als het nodig is, schakel je professionele hulp in.

Je verdient een brein dat voor je werkt, niet tegen je. Dus de volgende keer dat je je sleutels kwijt bent, of je hoofd voelt als een overvolle browser, denk dan: het is niet alleen mij. Het is de hormonen. En je kunt het aan.