IJzer bij perimenopauze en heftig bloedverlies: wanneer suppletie nodig is

Annelies de Vries

Gediplomeerd coach voor vrouwelijk welzijn

Je bent eind veertig, begin vijftig. Je lichaam voelt opeens anders.

Je menstruatie is al maanden een onvoorspelbare gast. De ene maand is het rustig, de volgende maand lijkt het wel een crime scene.

Je voelt je moe, futloos, en soms een beetje duizelig. Je vraagt je af: is dit normaal? Is dit gewoon onderdeel van de overgang? Het antwoord is: ja, het komt veel voor, maar het hoeft niet zo te blijven.

Het gaat vaak om ijzer. In dit artikel leg ik uit waarom heftig bloedverlies tijdens de perimenopauze leidt tot een ijzertekort en wanneer je echt supplementen nodig hebt.

De perimenopauze: een hormonale rollercoaster

De perimenopauze is de fase vóór de menopauze. Het is de periode waarin je lichaam langzaam overschakelt naar een nieuwe fase.

Dit proces begint vaak rond je veertigste leeftijd, maar kan ook later starten. Het is een tijd van hormonale chaos. Je eierstokken produceren minder oestrogeen en progesteron.

Dit zorgt voor een waslijst aan klachten: opvliegers, stemmingswisselingen en, heel belangrijk, een veranderende menstruatiecyclus.

De timing is bij iedereen anders. Sommige vrouwen merken al in hun vroege veertigste jaar veranderingen, terwijl anderen pas in hun late vijftigste jaar echt last krijgen. Het is een heel persoonlijk proces. Maar één ding is bijna universeel: de menstruatie verandert.

Het kan heftiger worden, langer duren of onregelmatiger worden. En dat is waar de problemen met ijzer beginnen.

Waarom ijzer zo belangrijk is voor vrouwen

IJzer is een mineraal dat je lichaam hard nodig heeft. Het zorgt voor de aanmaak van hemoglobine.

Dat is het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam transporteert.

Zonder voldoende ijzer voel je je leeg, moe en buiten adem. Vrouwen hebben van nature meer ijzer nodig dan mannen. De reden is simpel: de maandelijkse menstruatie.

Elke maand verlies je bloed, en daarmee ijzer. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor volwassen vrouwen ligt tussen de 18 en 27 milligram. Tijdens de perimenopauze kan deze behoefte toenemen, niet alleen door bloedverlies, maar ook omdat je darmen de ijzeropname soms minder efficiënt verwerken.

Heftig bloedverlies: meer dan alleen een zware cyclus

Wat betekent "heftig bloedverlies" eigenlijk? In medische termen spreken we van heftig bloedverlies als je meer dan 80 milliliter bloed verliest per menstruatiecyclus.

Voor de meeste vrouwen voelt dit aan alsof je de hele tijd moet wisselen en je zorgen maakt over doorlekken. Tijdens de perimenopauze komen deze heftige bloedingen vaak voor. Hormonale schommelingen zorgen ervoor dat het baarmoederslijmvlies onregelmatig opbouwt en afstoot.

Dit leidt tot langere en zwaardere bloedingen. Soms zit er ook een onderliggende oorzaak achter, zoals vleesbomen (fibromen) of poliepen.

Uit onderzoek, bijvoorbeeld in het tijdschrift Menopause, blijkt dat ongeveer 40% van de vrouwen tijdens de perimenopauze last heeft van deze hevige menstruaties.

De link tussen bloedverlies en een laag ijzergehalte

Heftig bloedverlies en een ijzertekort zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als je veel bloed verliest, verlies je automatisch veel ijzer.

Je lichaam probeert dit te compenseren, maar als het verlies te groot is, raakt de voorraad op. Een laag ijzergehalte leidt tot anemie (bloedarmoede). De symptomen zijn herkenbaar: je voelt je constant moe, bent zwakker dan normaal, bent kortademig bij lichte inspanning en hebt misschien last van hoofdpijn.

Waarom neemt de opname van ijzer af?

Een studie in het American Journal of Obstetrics and Gynecology liet zien dat ongeveer 30% tot 50% van de vrouwen met heftig bloedverlies een duidelijk ijzertekort heeft.

Het is een vicieuze cirkel: heftig bloedverlies zorgt voor een tekort, en een tekort kan de klachten verergeren. Het is niet alleen het bloedverlies dat roet in het eten gooit. Tijdens de perimenopauze verandert er meer, waarbij essentiële B-vitamines voor je balans een grote rol spelen:

• De hormonen schommelen: Een verandering in oestrogeen kan de ijzeropname in de darmen beïnvloeden.
• Voeding remt opname: Stoffen als fytaten (in granen en noten) en oxalaten (in spinazie) kunnen de opname van ijzer remmen. Dit is altijd al zo, maar als je bloed verliest, wordt dit effect groter.
• De darmflora verandert: Door hormonale shifts kan je darmflora anders reageren op voedingsstoffen.

Hoe weet je of je een tekort hebt?

Je kunt het niet zien aan de buitenkant, maar je lichaam geeft signalen. Een bloedtest is de enige manier om het zeker weten. Een arts kan verschillende waardes meten:

• Hemoglobine: Dit meet de hoeveelheid zuurstofdragende rode bloedcellen.
• Ferritine: Dit is de belangrijkste. Ferritine is de opslag van ijzer in je lichaam. Een lage ferritine-waarde betekent dat je voorraad leeg raakt, zelfs als je hemoglobine nog normaal is.
• Serumijzer en transferrine: Deze meten hoeveel ijzer nu in je bloed zit en hoe het wordt getransporteerd.

Als je twijfelt over je klachten, ga naar je huisarts. Vraag om een uitgebreid bloedonderzoek.

Soms is een doorverwijzing naar een gynaecoloog of internist nodig, vooral als de bloedingen erg heftig zijn.

Wanneer zijn supplementen nodig?

Er is een verschil tussen een licht tekort en een ernstig tekort. In veel gevallen kun je beginnen met je dieet aanpassen.

Eet meer ijzerrijke voedingsmiddelen. Maar als je heftig bloedverlies hebt, is voeding vaak niet genoeg.

• Als je ferritine-waarde laag is (onder de 30 microgram per liter wordt vaak als tekort gezien).
• Als je ondanks een normaal dieet klachten blijft houden.
• Als je heftige bloedingen hebt die langer dan drie maanden aanhouden.

Welke supplementen en hoe te gebruiken?

Je verliest sneller ijzer dan je het via voeding kunt opnemen. Dan is suppletie vaak onvermijdelijk. Wanneer is het tijd voor pillen?

Er zijn veel soorten ijzersupplementen op de markt. De meest voorgeschreven vorm is ferrofumaraat of ijzersulfaat.

• Combineer met Vitamine C: Neem je pilletje bij een glage sinaasappelsap of een vitamine C-supplement. Dit verhoogt de opname aanzienlijk.
• Op een lege maag: Het beste werkt het als je het inneemt tussen de maaltijden door, tenminste een uur voor of twee uur na het eten. Melk en calciumrijke producten remmen de opname.
• Let op bijwerkingen: IJzer kan de stoelgang veranderen (verstopping of donkere ontlasting). Dit is normaal, maar vervelend.